Figura Boża Męka

Autor: Łucja Kondratowicz-Miliszkiewicz

Mamy przed sobą najwcześniejszą formę kapliczek przydrożnych w tradycji ludowej nazywanych Boża Męka. Rozpowszechniały się one po soborze trydenckim (1543-1563) jako znak kontrreformacji i intensywnej działalności misyjnej duchowieństwa. Potrzeba utrwalania wiary powodowała, że wychodzono z religijnymi praktykami poza mury świątyni. Architektura Kapliczka ma formę latarni posadowionej na 3,5 m kolumnie z bazą i postumentem. Czteropołaciowy daszek wypracowany jest w formie naśladującej pokrycie dachówką lub gontem. Figura została zrekonstruowana z jedynego ocalałego fragmentu – latarni wykutej z piaskowca, którą do Muzeum Wsi Lubelskiej przekazało Muzeum Archidiecezjalne w Lublinie. Jej pochodzenie jest nieznane, prawdopodobnie stała gdzieś na Zamojszczyźnie. W płycinach latarni wykonane w płaskim reliefie sceny pasyjne: Ukrzyżowanie, Ecce Homo, Chrystus Eucharystyczny oraz IHS/ 1684, między którymi wykuto później napis REPERO/ 1850/ FRANCISZKA/ IGNACY.

Opracowana koncepcja rekonstrukcji nawiązuje do formy figury z 1660 r. stojącej w Szczebrzeszynie przy ulicy Zamojskiej, wskazywanej przez tradycję jako pamiątka zwycięstwa nad arianizmem. Oba obiekty mają analogiczną formę latarni, program ikonograficzny, łączy je również czas powstania. Na Lubelszczyźnie do dziś przetrwało zaledwie kilka takich murowanych lub kamiennych kapliczek z XVII w.