Dom Libhaberów z Siedliszcza

Autor: Grzegorz Miliszkiewicz

W miasteczku Siedliszcze w latach 1922-1924 Hersz Libhaber na parceli u zbiegu ulicy Łęczyckiej (dziś Szpitalnej) z rynkiem, niemal naprzeciwko synagogi, postawił parterowy dom z użytkowym poddaszem wykorzystując przyziemia budynków spalonych podczas działań wojennych w 1915 r. Miał on wspólną ścianę szczytową z domem Adama Jaworskiego, również odwzorowanym w Muzeum w analogicznym położeniu. Adam Jaworski 12 kwietnia 1946 r. kupił działkę Libhaberów i stylistycznie scalił ich dom z rodzinnym domem. Podwyższył ściany parteru o ok. 40 cm, zaopatrzył budynek w jednolity gzyms wg istniejącego w domu Jaworskich, rozpoczął budowę balkonu na poddaszu i zmienił częściowo dach z naczółkowego, krytego gontem, na mansardowy, kryty blachą żelazną ocynkowaną.

Budynek wzniesiony w Muzeum jest rekonstrukcją i odwzorowaniem domu Hersza Libahabera na podstawie pierwotnych elementów konstrukcyjnych i archiwalnych fotografii. Ów miał mury z opoki z niewielkim udziałem cegły i był otynkowany. Więźba dachowa krokwiowo-belkowa, ze stolcem. Dach z jednostronnym naczółkiem od ulicy, kryty gontem. Urządzenia ogniowe powiązane jednym przewodem kominowym. W Siedliszczu był to dom mieszkalny o największej ilości wnętrz. Parter na planie prostokąta był 7-wnętrzny. Na poddasze prowadziły wewnętrzne schody. Był tam przedpokój, kuchnia, dwa pokoje oraz stryszki. Poddasze prawdopodobnie nigdy nie było wykończone. Walorami oryginalnego budynku są zachowane tam do dziś: pokojowy piec kaflowy z szabaśnikiem z odlewni S. Kronenbluma w Końskich, armatura piecowa na poddaszu, podłogi, starannie wypracowana płycinowa stolarka drzwiowa i okienna z okuciami. Dom był zelektryfikowany na początku lat 30. XX w. z elektrowni przy młynie Władysława Żukowskiego w Siedliszczu.

Mieszkańcami domu byli Żydzi. Nazwiska, imiona, pokrewieństwo i niektóre ważniejsze wydarzenia z ich życia ustalono na podstawie dokumentów archiwalnych. Ok. 1930 r. w budynku zamieszkiwały rodziny Libhaberów: Hersz-Lejba (1871-1933) z żoną Rywką-Ruchlą z Wajzerów (1873-1942), najstarszy ich syn Jankiel (1893-1942) z żoną Esterą, z d. Wajzer (1902-1942) i dziećmi oraz najmłodszy syn Szmul Srul (1905-1942). Wg Księgi adresowej Polski na 1930 r. Hersz miał sklep z artykułami żelaznymi zaś Jankiel sklep z obuwiem gotowym. O Szmulu źródła archiwalne informują jedynie, że był handlarzem. Akt notarialny sprzedaży placu i domu z 1946 r. dowodzi, że okupację przeżyli dwaj inni synowie Hersza, Abram i Mordko, którzy prawdopodobnie w latach 30 mieszkali poza tym domem oraz Pola i Jula Libhaber, prawdopodobnie córki Jankiela.

Ponieważ brak jest jakichkolwiek informacji o rozmieszczeniu i wyposażeniu mieszkań znajdujących się w tym domu, muzealnicy umieścili tam ekspozycję miasteczkowego sklepu żelaznego z ok. 1938 r., upamiętniającą zawód właściciela budynku, oraz ekspozycje przygotowane dla obiektów przeznaczonych do posadowienia w sektorze miasteczko w następnych etapach budowy: zakład fryzjerski, zw. ryzurą Żyda Jankiela Struzera (1895-1942) z Dubienki, agencję pocztową, miasteczkową trafikę i izbę kuchenną nawiązującą niektórymi elementami do mieszkania Moszka Klajnera (1900-1942) z Uchań. Na działce w Siedliszczu znajdowały się jeszcze komórki, jednakże ze względu na brak miejsca w Muzeum został odtworzony jedynie wysoki deskowy parkan z desek i bramą.

Zgromadzona wiedza i rekonstrukcja domu Libhaberów upamiętnia życie i zagładę Żydów z Siedliszcza Osady stanowiących w czasach II Rzeczypospolitej ok. 80% mieszkańców miasteczka. Ekspozycje pomieszczone w domu Libhaberów wykorzystywane są do realizacji wielu tematów lekcji muzealnych.