Dom Jaworskich z Siedliszcza

Autor: Grzegorz Miliszkiewicz

W miasteczku Siedliszcze, w latach 1922-1924, Adam Jaworski na przyrynkowej parceli zakupionej ok. 1918 r. od Żydów, postawił dwukondygnacyjny dom wykorzystując przyziemia budynków spalonych podczas działań wojennych w 1915 r. Budynek w Muzeum jest repliką tego obiektu. Choć wzniesiony z wykorzystaniem nowoczesnych technik i współczesnych wymogów budowlanych, pomieszczone w nim ekspozycje opowiadają prawdziwe historie – o czasach II Rzeczypospolitej, o rodzinie Jaworskich, piwiarni, masarstwie, o ówczesnym chłodnictwie i elektryfikacji miasteczek.
Ściany parteru z opoki, z niewielkim dodatkiem cegły, otynkowane. Budynek na planie prostokąta jest na parterze sześciociownętrzny, z werandą od podwórka oraz przybudowaną do ściany szczytowej sienią, klatką schodową, masarnią i stajnią. Poddasze z bali, uformowane w konstrukcji stolcowej, ma 4 wnętrza oraz stryszki w przestrzeniach pod mansardowym dachem krytym gontem. Walorem oryginalnego budynku w Siedliszczu jest dobrze zachowana armatura piecowa z 1 poł. lat 20. XX w. pochodząca głównie z odlewni „Neptun” w Końskich. Z czasów budowy domu pochodzi także stolarka podłogowa, drzwiowa i okienna wraz z okuciami budowlanymi, m. in. zawiasami z gałką Pastrana. W lukarnach od strony rynku zdobnictwo o motywach secesyjnych. Mieszkanie i piwiarnię Jaworskich zelektryfikowano na początku lat 30. XX w. z elektrowni przy młynie Władysława Żukowskiego w Siedliszczu.
Historię i zajęcia gospodarcze rodziny zrekonstruowano na podstawie źródeł archiwalnych, wywiadów i zachowanych fotografii. Oto sytuacja z lat 30. XX w. Na parterze znajdowało się mieszkanie rodziny Ludwika Jaworskiego (1893-1935) i piwiarnia czynna z przerwami w 4-5 dekadzie XX w. W latach 30. XX w. na poddaszu mieszkał Adam Jaworski (1889-1947), syn Ignacego (1862-1939) i Marianny z Okoniów z trzecią żoną Olgą (Aleksandrą), z d. Kaczura (1891-1971) i synem Edwardem (1912-2002) z pierwszego małżeństwa z Aleksandrą z Fików (1882-1918). Rzymskokatolicka rodzina Jaworskich pochodziła z Siedliszcza. Bracia Adam i Ludwik to masarze i rzeźnicy odnotowani w Księdze adresowej Polski (na 1929 i 1930 rok). Jaworscy wyrabiali wędliny we własnej masarni, wyobrażonej w Muzeum ekspozycją. Edward kontynuował rodzinne tradycje, jednak głównie pochłaniało go prowadzenie piwiarni. Zbiory Muzeum pozwalają ekspozycyjnie ukazać splot niektórych wydarzeń z historii życia codziennego tej rodziny, np. Adam Jaworski w 1923 r. dzierżawił rzeźnię osadzką w Siedliszczu, którą w 1984 r. pozyskano do Muzeum z przeznaczeniem do posadowienia w sektorze miasteczko. Brak źródeł i szczątkowość zespołu zabytków po Jaworskich, nie pozwoliły na muzealne odwzorowanie mieszkań Adama i Ludwika. Jednakże znakiem pamięci jest uporządkowanie wiedzy i wszystkich zachowanych pamiątek przez urządzenie – w jednym z pomieszczeń repliki tego domu – ekspozycji poświeconej rodzinie Jaworskich, temu domowi i miasteczku Siedliszcze.
Fotografie rodzinne Jaworskich przedstawiają m.in. scenki obyczajowe, a jednocześnie w swoich tłach dokumentują fragmenty sali bufetowej piwiarni i wejście do lokalu z szyldami i reklamami na odrzwiach, m. in. warszawskiego browaru Haberbusch & Schiele. Piwiarnia obejmowała cztery pomieszczenia: salę bufetową – pełniącą także funkcję sklepu z wędlinami, dwie inne sale konsumpcyjne – w tym jedną dla tzw. lepszych gości, oraz kuchnię z piecem chlebowym. Ekspozycja sali bufetowej piwiarni Adama i Edwarda Jaworskich z czasokresem na 1938 r. zawiera liczne oryginalne zabytki, m. in. dystrybutor piwa, meble, karnisze, talerze, pokale, ceramikę, sztućce. Nad drzwiami do piwiarni wisi barwny szyld zrekonstruowany na podstawie archiwalnej fotografii.
W latach 30. XX w. na parceli Jaworskich w Siedliszczu znajdowały się: murowana piwnica przylegająca do masarni, drewniana stodoła z przybudowanym kurnikiem i dwuoczkowym ustępem, studnia oraz lodownia, kryta wychładzającą dachówką cementowo-piaskową i osłonięta rozłożystą lipą, stanowiąca zaplecze magazynowe masarni i piwiarni. Bryły lodu, leżące w trocinach, wycinano w zimie w kanałach na pobliskich torfowiskach. Z tych obiektów w Muzeum odwzorowano studnię kołowrotową z betonowymi kręgami, ustępy i lodownię. Zrekonstruowano także dwa rodzaje płotów okalających siedlisko – parkanowy i sztachetowy.
W 1946 r. Edward Jaworski kupił sąsiednią placówkę rodziny Libhaberów ze stojącym na niej budynkiem, mającym wspólną ścianę z domem Jaworskich. W latach 1946-1947 gruntownie przebudował budynek Libhaberów scalając go stylistycznie z domem rodzinnym. Ten dom Hersza Libhabera jest również odwzorowany w muzealnym miasteczku. W sali bufetowej piwiarni są warunki do zapewnienia miejsc siedzących dla grup do 25 osób. W edukacji muzealnej obraz miasteczkowej piwiarni jest zaledwie wstępem do problematyki społeczno-gospodarczej II Rzeczypospolitej ukazanej na lekcjach muzealnych.