Budynek z Zemborzyc

Autor: Maria Wosiek-Guz

Budynek z Zemborzyc Kościelnych został wybudowany w 1933 r. Następnego roku obiekt z zewnątrz ocieplono i oszalowano, a w 1935 od strony zachodniej dobudowano werandę i od strony wschodniej niewielki ganek. Jest to wolno stojący, parterowy dom, wykonany z ciosanych bali sosnowych, zwęgłowanych. Częściowo podpiwniczony, ze strychem, przykryty dwuspadowym dachem o konstrukcji krokwiowo-płatwiowej, krytym papą. W szczycie północnym posiada deskowe drzwi na strych, a od strony południowej niewielkie okienko. Weranda o konstrukcji słupowej, górą zwieńczona trzema dwuspadowymi daszkami, połączonymi w jedną całość, przykrytymi papą. Posiada drewnianą ozdobną balustradę i elementy z motywami drewnianej dekoracji nawiązującej do Nałęczowskich domów letniskowych. W budynku znajduje się pięć pomieszczeń, od frontu – dwa usługowe, w tylnym trakcie – trzy mieszkalne.
Właścicielami budynku byli Józef i Władysława Walczyńscy. Józef Walczyński (1896 -1973) po zakończeniu pierwszej wojny światowej, zajmując się aprowizacją dla wojska, sprowadzał z Zamojszczyzny mąkę, którą mielono u okolicznych młynarzy, między innymi u Jana Karola Barańskiego w Górecku Starym. Tam Józef poznał swoją przyszłą żonę, Władysławę Barańską (1902-1990). Ślub odbył się w 1925 r. w Górecku Kościelnym. W 1926 r. na świat przyszła ich jedyna córka Helena (1926-2008). Józef i Władysława Walczyńscy w 1927 r. na stałe osiedlili się w Zemborzycach Kościelnych. Pod koniec 1932 r. kupili działkę o powierzchni około 6 arów, by wczesną wiosną 1933 r. rozpocząć budowę własnego domu. Pierwowzorem budynku był dom państwa Milczków z Kozubszczyzny pod Lublinem, posiadający elementy dekoracji nawiązującej do letniskowych domów, typu nałęczowskiego.
Od 1933 r. obiekt pełnił funkcję usługową. Dwa pomieszczenia przeznaczono na „Przedsiębiorstwo Handlowe kategorii trzeciej – Restauracja z wyszynkiem wódek, ze sprzedażą zimnych zakąsek”. Od 1937 r. w sezonie letnim, w każdą niedzielę, dodatkową atrakcją były serwowane tu lody własnego wyrobu. Oprócz konsumpcji, w restauracji można było również kupić podstawowe produkty spożywcze. W latach 1933-1947 właścicielami restauracji byli Władysława Walczyńska i Antoni Wójcik z Wólki Abramowickiej, od 1948 do lat 70. XX w. restaurację prowadziła Władysława z mężem Józefem, trudniącym się na co dzień ubojem zwierząt i handlem mięsem oraz własnym wyrobem wędlin. Z czasem właścicielką zakładu została ich córka Helena Jakubowicz.
Obecnie w pomieszczeniach odtworzonego budynku znajduje się ekspozycja restauracji z wyszynkiem wódek i sprzedażą lodów, sklepu spożywczego oraz gabinetu dentystycznego z lat 30. XX w.