Zespół parafii rzymsko-katolickiej

autor: Łucja Kondratowicz-Miliszkiewicz

Muzealne odwzorowanie zespołu miasteczkowej parafii rzymskokatolickiej z okresu II Rzeczypospolitej zajmuje południowo-wschodni narożny nieregularny kwartał przyrynkowy, położony między ulicą Kościelną a drogą schodzącą z wysoczyzny do doliny Czechówki. Tworzą go trzy działki: 1) wydzielony ogrodzeniem „plac kościelny” z świątynią z Matczyna, dzwonnicą z Motycza i krzyżem wotywnym; 2) częściowo wygrodzona parcela plebańska z plebanią z Żeszczynki i ogrodem kwiatowym, spichlerzem z Wrzelowca, sadem i warzywnikiem na stoku doliny rzecznej oraz publiczna studnia z Kijan; 3) działka cmentarna w istocie lapidarium z kopią bramy cmentarnej z Firleja i nagrobkami z XIX i pocz. XX w. z nekropolii Lubelszczyzny. Całość tych ekspozycji mieści się w czasookresie lat 1928-1939. Brama w ogrodzeniu kościelnym i ściana dzwonnicy współtworzą fragment pierzei rynkowej muzealnego miasteczka.

W historycznych miasteczkach Lubelszczyzny częściej bywały świątynie murowane nie rzadko kilkuwiekowe zabytkowe, a cmentarze były zazwyczaj przeniesione poza centrum miasteczka. Zespół miasteczkowej parafii rzymskokatolickiej realizowano w Muzeum od 2 połowy lat 70. XX w. O translokacji poszczególnych obiektów dokomponowanych głównie z osiedli wiejskich zadecydowała konieczność ochrony unikalnych obiektów drewnianej architektury sakralnej. Jednakże nadrzędnym zadaniem było oddanie struktury przestrzennej i funkcji zespołu parafii rzymskokatolickiej w okresie II Rzeczypospolitej w małej miejscowości. Spośród muzealnych realizacji obrazu dawnej parafii ta daje bodaj najpełniejszy obraz jej zagospodarowania przestrzennego i funkcjonowania w środowisku wiejskim i miasteczkowym w czasach Polski Odrodzonej. Znajduje to wyraz w realizowanych tu wydarzeniach muzealnych z zakresu obrzędowości katolickiej i muzealnych zajęciach edukacyjnych.