Plebania z Żeszczynki

autor: Łucja Kondratowicz-Miliszkiewicz

Budynek plebanii translokowano ze wsi Żeszczynka, gm. Sosnówka na południowym Podlasiu i posadowiono w Muzeum w 1976 r. Dzieje tego obiektu ukazują przemiany wyznaniowe na Lubelszczyźnie. Pierwotnie była to plebania parafii unickiej w Żeszczynce, wybudowana dla parocha w 1824 r. z funduszy Towarzystwa Ogniowego na miejscu poprzedniej spalonej. Parafię tą erygowano pod koniec XVII w. Po kasacie unii w 1875 r. przeszła na własność kościoła prawosławnego. Po I wojnie światowej wróciła do kościoła rzymskokatolickiego. Od XVII w. do 1831 r. z parafią żeszczyńską związana była rodzina Sapiehów – właścicieli dóbr Wisznice, fundatorów i kolatorów cerkwi w Żeszczynce.

Dom drewniany, konstrukcji węgłowej, dwutraktowy, szerokofrontowy, z zewnątrz i wewnątrz otynkowany, z kominem komorowym zbierającym przewody dwóch pieców chlebowych, trzonu kuchennego i ścianek grzewczych. Dach kryty słomą, w realizacji muzealnej blachą. Przebudowywany kilkakrotnie. Pierwotny układ przestrzenny tworzyły sień i, po obu jej stronach, izba z alkierzem. W Muzeum odtworzono układ pomieszczeń po modernizacji w 1859 r., kiedy to w przestrzeni plebanii wydzielono 10 wnętrz. Elewacja frontowa ma wnękowy podcień o funkcji ganku, który występował w budownictwie dworów szlacheckich, domów mieszczańskich i chłopskich na Podlasiu.

Ekspozycja wnętrz plebanii to pełny edukacyjny model miasteczkowej plebanii rzymskokatolickiej z 1938 r. na Lubelszczyźnie. Scenariusz źródłowo oparty jest na przeprowadzonych w latach 1985-1986 wywiadach z kapłanami, którzy w okresie II Rzeczypospolitej byli wikariuszami i proboszczami w parafiach miasteczkowych na Lubelszczyźnie. Uwzględniono także inwentarze i inne źródła archiwalne. Eksponowana jest kancelaria parafialna oraz mieszkanie księdza: salonik, jadalnia, gabinet-sypialnia księdza, kuchnia, piekarnia z pralnią, pokój gospodyni,przedpokój i dwie sienie. Muzeum oferuje tu szkole zajęcia edukacyjne z rekwizytami, kostiumami i parateatrem.